• Hoe word ik eigenlijk bruin?
• Wat doet UV-A en UV-B?
• Beschermd een bruine kleur voldoende tegen de zon?
• Ik word veel sneller bruin dan anderen; hoe komt dat?
• Hoe kom ik erachter welk huidtype ik heb?
• Kun je op een bewolkte dag ook nog bruin worden?
• Wat is zonnebrand precies?
• Wat krijg ik nog meer van de zon behalve een kleurtje?
• Hoe reageren mijn puistjes op de zon of zonnebank?
• Wordt mijn huid door de zon sneller oud dan ik?
• Kan ik huidkanker krijgen van zonnebaden?
• Is zonnestraling hetzelfde als zonnebank-straling?
• Word je op de zonnebank anders bruin?
• Mag ik lezen op de zonnebank?
• Mag je tijdens de zwangerschap op de zonnebank?
• Mag je met medicijnen op de zonnebank?
• Hoe oud moet je zijn voor de zonnebank?
• Mag je op leeftijd nog op de zonnebank?
• Verkleurt mijn tatoeage op de zonnebank?
• Moet ik me insmeren op de zonnebank?
• Moet je voor het zonnen douchen of erna?
• Doet een zonnebank de tropenzon vergeten?
• Kun je op recept een zonnebankkuur krijgen?
• Mag ik met een pacemaker op de zonnebank?
• Mag ik met spataderen op de zonnebank?
• Tips voor aanschaf van een zonnebank
• Enige stoffen die kunnen reageren met UV
• Waar halen wij onze deskundige informatie?

Hoe word ik eigenlijk bruin ?

Bruin worden is niets anders dan een beschermfunctie van de huid tegen zonnestraling. Onze huid is opgebouwd uit meerdere lagen: de opperhuid (de buitenste laag), de lederhuid en de onderhuid. De opperhuid bestaat weer uit twee lagen: de hoornlaag (een dode buitenlaag) en de kiemcellenlaag die uit levende cellen bestaat. Het is deze kiemcellenlaag die voor het bruin worden, het pigmentatieproces, van belang is. Deze laag bevat o.a. keratinocyten en melanocyten. De laatstgenoemde cellen, de melanocyten, kunnen onder invloed van zonne- straling de pigmentstof melanine vormen. Via uitlopers (dendrieten) kunnen de melanocyten deze pigmentstof naar de ongekleurde keratinocyten brengen, ze ermee vullen en zo voor kleuring zorgen.

Ik weet dat er UV-A en UV-B is, maar wat doen ze precies?

Ultraviolette straling bestaat uit verschillende onderdelen waaronder UV-A en UV-B. De laatstgenoemde stralingssoort, een sterkere bruinmaker dan UV-A, staat bekend als veroorzaker van zonnebrand bij overmatige dosering. Om de pigmentvormende cellen ertoe aan te zetten melanine te gaan produceren, is een kleine dosis UV-B onontbeerlijk. Bovendien zorgt UV-B ervoor dat de huid zich gaat verdikken en dus optimaal beschermd is tegen zonnestraling .

Ben ik met een bruin kleurtje voldoende tegen de zon beschermd?

Voor een goede bescherming tegen zonnestraling is een bruin kleurtje op zich niet voldoende. De huid verweert zich extra door zich te verdikken: dus pas als zij bruin is èn verdikt, is de huid optimaal beschermd. Een overmatige verdikking van de opperhuid kan zich voordoen na een te intensief zonnebad; de huid geeft dan een signaal door te gaan vervellen. In de meeste gevallen geeft een vervelde huid een onregelmatige bruining.

Ik word veel sneller bruin dan anderen; hoe komt dat?

Wij worden allen geboren met een erfelijk bepaalde huidskleur. Voornamelijk genetische factoren bepalen het vermogen van de pigmentvormende cellen om veel of weinig pigmentstof te maken. Welke basis reeds in de huid aanwezig is en tot welk stadium de pigmentkorrels uitgroei- en, staat dus bij de geboorte vast.
Onder invloed van ultraviolette straling kan de huid nog extra bruin worden. Mensen die geboren worden met een donkere huidskleur zullen intenser pigment aanmaken en makkelijker bruin worden dan mensen met een lichter huidtype. Overigens worden negerbaby’s blank geboren; pas door blootstelling aan daglicht verandert hun huid van kleur.

Hoe kom ik erachter welk huidtype ik heb?

De kleur waarmee je geboren wordt, kun je beïnvloeden door zonnebaden. Dit noemen we facultatieve huidskleur, die natuurlijk wel afhankelijk is van de kleur waarmee je geboren wordt.
De facultatieve huidskleur is dus begrensd en gebonden aan het huidtype. Op grond van de vraag: "Wat merk je als je na de winter voor het eerst 1 uur in de zon gaat?" kwam men tot de volgende onderverdeling:

Huidtype	Erytheem (roodheid)	Bruining
I	Verbrandt altijd	Wordt nooit bruin
II	Verbrandt altijd	Bruint een beetje
III	Verbrandt zelden	Bruint goed
IV	Verbrandt nooit	Bruint zeer gemakkelijk

U kunt hier on-line uw persoonlijke huidtype bepalen

Kun je op een bewolkte dag ook nog bruin worden?

Ja, je hebt geen direct zonlicht nodig om bruin te worden want de ultraviolette straling die het pigmentatieproces op gang brengt, zit in alle daglicht - zelfs als de zon achter wolken schuilgaat.
Wel is het zo dat er veel meer ultraviolette straling voorkomt als de zon hoog aan de hemel staat op een stralende zomerdag.

Wat is zonnebrand precies?

Velen van ons hebben het ooit wel eens aan den lijve ondervonden: je bent te lang in de zon geweest en een paar uur later is je huid pijnlijk en rood. Vooral aan het strand gebeurt het snel want daar waait vaak een

verkoelend zeebriesje waardoor je de kracht van de zon niet in de gaten hebt. Hoe zonnebrand (door artsen ultraviolet erytheem genoemd) precies ontstaat, is nog onduidelijk. Men weet dat de roodheid het gevolg is van het verwijden van de bloedvaten aan de oppervlakte van de huid. Erytheem is een signaal dat de huid aan een te grote dosis UV-straling is blootgesteld. Gevolg geven aan dat signaal betekent dan ook: uit de zon en niet op de zonnebank!
Het is beslist een sprookje om te denken dat je eerst moet verbranden om goed bruin te worden.

Wat krijg ik nog meer van de zon behalve een kleurtje?

Wij hebben zonlicht nodig om vitamine D3 te vormen dat van belang is voor een gezond bottenstelsel. Zonnebaden heeft dan ook een gunstig effect bij de behandeling van botontkalking (osteoperose).
Velen ondervinden verlichting van spierpijn en reumatische klachten na een kuur op de zonnebank. Ook zijn er aanwijzingen dat zonnebaden een gunstige werking heeft op stofwisseling, bloeddruk en cholesterolgehalte. Maar verreweg het grootste effect lijkt zonnestraling op onze gemoedstoestand te hebben: we worden er vrolijker en energieker van en het is een prima middel tegen stress en vermoeidheid!

Hoe reageren m’n puistjes op de zon of zonnebank?

Wie af en toe last heeft van jeugdpuistjes, ondervindt meestal baat van een zonnebad. De huid droogt iets uit en van de zonnestraling lijkt een ontsmettende en helende werking uit te gaan. Bij sommige vormen van zware acne heeft zonnestraling echter een tegengestelde werking: de acne reageert dan juist op het licht en verergert. Consulteer in twijfelgevallen altijd een huidarts en ga niet zelf experimenteren (kijk ook hier).

Wordt m’n huid door de zon sneller oud dan ik?

Het is een bekend verschijnsel dat door overmatige blootstelling aan ultraviolette straling (voornamelijk UV-A) de huid sneller veroudert. Mensen die beroepshalve het grootste deel van de dag buiten doorbengen, hebben vaak een droge, leerachtige huid. Wie per se vroegtijdige rimpelvorming wil voorkomen, adviseren wij in de zon beschermende crèmes te gebruiken en beschermende kleding en hoeden te dragen. Verouderingsverschijnselen zijn echter ook afhankelijk van het huidtype: iedere huid reageert weer anders. Zo zal een droge huid sneller rimpels vertonen dan een vette.

Kan ik huidkanker krijgen van zonnebaden?

Blootstelling aan ultraviolette straling kun je eigenlijk vergelijken met autorijden: beide zijn niet zonder risico’s. En net zoals degene die zeer veel autorijdt een verhoogde kans heeft op een ongeluk, loopt degene die een hoge dosis straling krijgt een verhoogd risico daarvan nadelige effecten te ondervinden. Huidkanker die op deze manier ontstaat, komt dan ook het meeste voor bij mensen die beroepshalve veel buiten zijn, een zeer gevoelig huidtype hebben of als kind overmatig veel zon hebben gehad. De ziekte is zo bezien een optelsom van beschadigingen aan de huid (kijk ook hier).
De meest voorkomende vormen van huidkanker zijn overigens goed te genezen, zeker bij ontdekking in een vroeg stadium. Dat ligt anders bij de veel zeldzamere kwaadaardige melanomen (komt in 4% van de gevallen voor). Omdat het verband tussen UV-straling en het ontstaan van melanomen nog onduidelijk is, zijn er momenteel verschillende medische theorieën in omloop.

Is zonnestraling hetzelfde als zonnebank-straling?

Het zonlicht dat het aardoppervlak bereikt, heeft tijdens de reis door stratosfeer en atmosfeer enige verandering van samenstelling ondergaan. Zo filtert de ozonlaag een deel van de schadelijkste componenten van de UV-straling weg. Het UV-C wordt helemaal weggefilterd èn een deel van het UV-B; het UV-A blijft nagenoeg onveranderd.
Voor het ontvangen van zonnestraling op aarde is nog een groot aantal andere factoren van invloed zoals het jaargetijde, de plaats op aarde (breedtegraad), de hoogte t.o.v. de zeespiegel, het tijdstip van de dag, de plaatselijke weersomstandigheden, de luchtvervuiling en de reflectiewerking van bijvoorbeeld strand, water en sneeuw. Door deze factoren bereikt ons elke dag van het jaar een verschillende dosis UV-straling. Ok het dunner worden van de ozonlaag speelt een rol: door gaten in dit natuurlijke filter bereikt steeds meer schadelijke UV-straling het aardoppervlak. Zo bezien is de natuurlijke zon een nogal onbetrouwbare bruiningsbron die bovendien niet over een timer beschikt.

Op een zonnebank is de blootstelling aan UV-straling nauwkeurig te doseren en bovendien spelen vertekenende factoren hier geen rol. De lampen van de zonnebank zenden UV-straling uit die niet onderdoet voor de straling van de natuurlijke zon, met dien verstande dat het percentage UV-B en UV-A bij bruiningsapparatuur van te voren is vastgesteld.

Word ik op de zonnebank anders bruin dan in de buitenlucht?

Als de lampen van de zonnebank een geringe percentage UV-B en een groter percentage UV-A bevatten, dan zal de huid op precies dezelfde manier reageren als in de buitenlucht, namelijk door bruin te worden èn door zich te verdikken. Het bekende "voorbruinen" voor de vakantie maakt in dit geval dat de huid meteen beschermd is.
Er is geen verschil tussen het bruin verkregen op de zonnebank of in de buitenlucht; het pigmentatieproces voltrekt zich immers op exact dezelfde wijze. Dus of je nu zonnebaadt op het strand of op de zonnebank, het bruin worden is in beide gevallen een natuurlijk proces.
De kleur ‘zonnebankbruin’ bestaat dus niet! De bruine teint die je hebt opgebouwd op de zonnebank zal ook net zo lang meegaan als het bruin verkregen in de buitenlucht.

Mag ik lezen op de zonnebank?

Omdat UV-straling schadelijk is voor het blote oog raden wij het lezen op de zonnebank af. Wij adviseren iedereen een speciaal UV-brilletje op te zetten tijdens een zonnebankkuur en niet met onbeschermde ogen in de lampen te kijken. Vraag bij de zonnestudio ook om een brilletje - het wordt weleens vergeten.

Mag je tijdens de zwangerschap op de zonnebank?

Tijdens de zwangerschap wordt een hormoon afgescheiden dat een pigment activerende werking heeft (zwangerschapsmasker). Sommige zwangere vrouwen reageren daardoor anders op zonnestraling dan normaal. Houd de huid goed in de gaten en mijd UV-straling bij overmatige gevoeligheid. Zonnestraling is ongevaarlijk voor de ongeboren baby.

Mag je met medicijnen op de zonnebank?

Sommige medicijnen doen de huidgevoeligheid voor UV-straling enorm toenemen. Ze bevatten stoffen met een zogenoemde fototoxische werking (Bijv. Tetracycline, gebruikt bij de behandeling van acne). Lees daarom altijd de bijsluiter waarin deze informatie behoort te staan en overleg met de huisarts of het zonnekuurplan eventueel aan het medicijngebruik moet worden aangepast.
Bij een zonnekuur is het verstandig om na de eerste keer zonnen een rustperiode (48 uur) in acht te nemen, om er zeker van te zijn dat er geen onbedoelde reacties optreden. Stop bij overgevoeligheid de kuur en raadpleeg een huisarts als de problemen niet vanzelf overgaan. Overigens zijn er ook stoffen in voedingswaren, schoonmaakmiddelen en parfums die een sterk verhoogde huidgevoeligheid kunnen veroorzaken (klik hier voor een overzicht).

Hoe oud moet je zijn voor de zonnebank?

De tere huid van baby’s en kleine kinderen is heel gevoelig voor utraviolette straling en die extra kwetsbaarheid blijft bestaan tot ongeveer het vijftiende levensjaar. Vergeleken met de huid van volwassenen bevat de jonge kinderhuid naar verhouding meer cellen die gevoelig zijn voor de schadelijke gevolgen van zonnestraling. Schade opgedaan op jonge leeftijd verhoogt het risico om op latere leeftijd huidkanker te krijgen. Vandaar de volgende adviezen:
smeer de kleintjes in de zon goed in met een zonnebrandwerende crème met een hoge beschermingsfactor of sunblock, zorg dat ze hoeden of petjes dragen en laat ze niet urenlang in hun blootje in de felle zon spelen. Kinderen onder de 15 raden wij een voorzichtig gebruik van de zon aan. De nieuwe Europese richtlijn adviseert zonnebankgebruik vanaf de leeftijd van 18 jaar.

Mag je op leeftijd nog op de zonnebank?

Opa van 70 mag naar hartelust zonnen, mits hij zich houdt aan een verantwoord kuurplan dat is afgestemd op z’n persoonlijke huidtype. Oudere mensen ondervinden veel baat bij het zonnebaden: spierpijn en reumatische klachten verminderen veelal. Bovendien bevordert zonnestraling (voornamelijk UV-B) de aanmaak van vitamine D3 dat broze botten helpt voorkomen.

Verkleurt mijn tatoeage op de zonnebank?

Na verloop van tijd zullen alle tatoeages iets slijten en verbleken, maar dat is niet een direct gevolg van ultraviolette straling. Wel kunnen sommige kleuren inkt, met name groen en rood, in combinatie met zonlicht een allergische reactie oproepen. Om dat te vermijden, kun je de tatoeage in de zon of op de zonnebank het beste beschermen met een sunblock.

Moet ik me insmeren op de zonnebank?

Een persoonlijk kuurplan op de zonnebank is afgestemd op het individuele huidtype en gaat altijd uit van de niet ingesmeerde huid. Zonnebrandwerende middelen, olieën en zelfbruiners beïnvloeden het kuurplan en maken het onbetrouwbaar. Dat hoeft overigens niet te gelden voor crèmes die speciaal voor gebruik op de zonnebank zijn ontwikkeld. Mensen met een droge huid vinden het vaak prettig om zich voor of na een zonnebad in te smeren met een hydraterende crème. Zoals gezegd kunnen parfums stoffen bevatten die de huidgevoeligheid verhogen; deze stoffen kunnen echter ook voorkomen in make-up en cosmetische produkten. Wij raden daarom zonnebankgebruikers aan om onopgemaakt en ongeparfumeerd op de zonnebank te gaan.

Moet je vóór het zonnen douchen of erna?

Omdat zeep de natuurlijke huidvetten aantast, adviseren wij niet vlak voor een bruiningssessie te douchen of baden met zeep. Ga ook niet onafgedroogd op de zonnebank liggen. Douchen ná het zonnen, is geen enkel probleem. Mensen die denken dat hun bruin eraf spoelt, kunnen wij geruststellen - dat mooie bruin blijft zitten waar het zit!

Doet een zonnebank de tropenzon vergeten?

Mensen die in warme streken zoals de tropen zijn geboren en zich later hier hebben gevestigd, kunnen na verloop van tijd gaan hunkeren naar de zon. Bij veel immigranten vertaalt zich dat in neerslachtigheid en lusteloosheid; bovendien is deze groep extra ontvankelijk voor botontkalking op latere leeftijd. Een zonnebankkuur doet dan vaak wonderen: men voelt zich fitter en vrolijker en de UV-straling bevordert de aanmaak van vitamine D3, benodigd voor sterke botten (kijk ook hier).

Kun je op recept een zonnebankkuur krijgen?

Bij de behandeling van bepaalde huidziekten (zoals psoriasis) kan een arts een zonnebankkuur voorschrijven en zelfs patiënten aanraden een zonnebank aan te schaffen. De blootstelling aan UV-straling geschiedt dan onder medische begeleiding en de stralingsdoses zijn van te voren nauwkeurig vastgesteld. Wie meer wil weten over het gebruik van zonnebanken op medische gronden, dient een arts te raadplegen.

Mag ik met een pacemaker op de zonnebank?

Pacemakers worden door de fabrikant uitvoerig technisch getest en zijn bestand tegen normale stralingsdoses. Het kan dus geen enkel kwaad om met een pacemaker een zonnekuur te nemen.

Mag ik met spataderen op de zonnebank?

Ja, in principe mag je met spataderen gerust zonnen mits de voeten iets verhoogd liggen en bijvoorbeeld steunen op een handdoek. Wie net is geholpen aan spataderen, dient echter tijdelijk het zonnen te mijden.

Waar moet ik op letten bij de aanschaf van een zonnebank?

Zonnebanken bestaan er in vele soorten, maten en modellen. Van handig inklapbare hemels tot luxueuze zonnetunnels. Welk model je kiest, zal vooral afhangen van de beschikbare ruimte èn het beschikbare budget.
Als comfort een doorslaggevende factor is, kom je al snel uit op een zonnetunnel, bestaande uit een bank èn een hemel. Bij dit model hoef je je immers niet te keren en kan de bruiningstijd gehalveerd worden!
Zonnebanken verschillen ook in het soort UV-lampen dat verwerkt is. In veel inklapbare bruiningsapparatuur worden alleen HPA of hogedruk-lampen toegepast die uitsluitend UV-A uitstralen. Dit type lamp zorgt voor een bruine tint, maar niet voor verdikking - en dus niet voor optimale bescherming - van de huid. Bruiningsapparatuur met HPA-lampen zorgt ook niet voor gelijkmatige bruining rondom en mist de lengtewerking, waardoor voeten en gezicht minder straling krijgen.
Een voordeel van deze apparaten is wel dat ze doorgaans compact van ontwerp zijn en daardoor gemakkelijk op te bergen. Laat gebarsten glasfilters altijd onmiddellijk vervangen en ga in een zonnestudio nooit op of onder een apparaat liggen dat barsten in het glasfilter vertoont.

De fabrikanten gebruiken in hun apparatuur lagedruk TL-buizen die zowel UV-A als UV-B uitstralen en dus niet alleen voor een bruine kleur zorgdragen, maar ook voor de noodzakelijke verdikking van de huid. Diverse zonnebank-modellen zijn verkrijgbaar met een gezichtsbruiner. Geen overbodige luxe, omdat de gezichtshuid dikker is en daardoor minder snel bruin wordt.

Houd er rekening mee dat nieuwe lampen gedurende de eerste 50 branduren ongeveer 20% méér UV-vermogen produceren. Pas daar het kuurplan op aan en verminder de bezonningstijden met 20%.
Vervang oude of kapotte lampen altijd door lampen van hetzelfde type en schakel een bevoegd monteur in om onderdelen als timers en reflecteren te vervangen.

Tot slot: volg de gebruiksaanwijzing van de bruiningsapparatuur altijd nauwkeurig op en zon volgens het persoonlijke kuurplan. Geef het natuurlijke bruiningsproces de tijd en neem na de eerste keer zonnen een rustperiode in acht. Wie in alle rust bruin wordt, bruint het mooist èn het veiligst. Aangename zonne uren toegewenst!

Enige stoffen die kunnen reageren met UV

Stof	Toegepast in
Sulfonamide	Div. geneesmiddelen, waaronder antibiotica
Tetracyclines	Anti-acne middelen, antibiotica
Nalidexinezuur	Geneesmiddelen tegen infecties van de urinewegen
Chloorthiazide	Plaspillen
Sulfonylureum	Div. geneesmiddelen tegen suikerziekte
Phenothiazinen	Div. geneesmiddelen tegen stress
Triacetyldiphenylisatine	Laxeermiddelen
Psoralenen	Middelen met snel bruinende werking
Cyclamaten	Zoetstoffen
Para-aminobenzoëzuur	Anti-zonnebrandmiddelen
Muskusolie	Parfums
Witmakers	Wasmiddelen
Eosine	Kleurstoffen
Gehalogeneerd salicylanilide	Schimmelwerende stoffen in o.a. zeep

Geraadpleegde literatuur

Licht & Huid, onder red. van J. Toonstra & H. van Weelden, 1994, Zeist: Glaxo. ISBN 90-71941-28-0.
Licht en leven, Charles C.E. Meulemans, 1994, Opticon, Eersel
Brochure: Huidkanker minder risico door wijzer zonnen, 1994, KWF
Brochure: Zonnen met verstand, Stichting Verantwoord Zonnen, Beekbergen

Met dank aan prof J. van der Leun, drs. Ch. Meulemans, dhr. K. van Koppen afd. Voorlichting en PR van het KWF (Nederlandse Kankerbestrijding), Medisch Laser Centrum Amsterdam, afd. Cardiologie AMC.

Deze website-informatie werd samengesteld aan de hand van de Zonnewijzer van Alisun, een uitgave van Alisun Europe BV,Heerhugowaard (NL) © Alisun Europe BV. Onze dank hiervoor.